Skip to content

Η μέτρηση του χρόνου

27/01/2012

Ο Λεονάρντο ντα Βίντσι μελέτησε σε βάθος ζητήματα σχετικά με τη μέτρηση του χρόνου και τους ωρολογιακούς μηχανισμούς. Γνώριζε τα σημαντικότερα ρολόγια της εποχής του, μεταξύ άλλων και τα ρολόγια του Αλμπέρτι. Γνώριζε επίσης το αστρονομικό ρολόι του Λορέντζο ντέλλα Βολπάια και το Αστράριο του Τζοβάνι ντε Ντόντι, το οποίο λογιζόταν ως ένα από τα μηχανικά θαύματα της εποχής του. Ιδιαίτερα ωστόσο είχε εντυπωσιαστεί από το ρολόι του κωδωνοστασίου του Κιαραβάλε, μιας κοινότητας κοντά στο Μιλάνο, το οποίο, σύμφωνα με τον Λεονάρντο, δείχνει «τη σελήνη, τον ήλιο, τις ώρες και τα λεπτά». Μελετώντας το ρολόι αυτό, ο Λεονάρντο ενδιαφέρθηκε για τις μηχανές μέτρησης χρόνου και όσο περνούσαν τα χρόνια εξελίχθηκε σε έναν αληθινό ειδικό επί του θέματος. Έκανε έτσι σχέδια για κλεψύδρες, υδρομηχανικά ρολόγια και μηχανικά ρολόγια.
Το μεγαλύτερο πάθος του ωστόσο ήταν τα μηχανικά ρολόγια, καθώς για πρώτη φορά ήταν δυνατή η ακριβώς μέτρηση του χρόνου. Τα σχέδια του Λεονάρντο απεικονίζουν ρολόγια με κάθε λεπτομέρεια: συστήματα κίνησης και μετάδοσης, δείχτες και οθόνες, βαρίδια, οδοντωτούς τροχούς και ξυπνητήρια. Τα «ξεκοίλιαζε» για να μελετήσει τη δομή και τη δυναμική της κίνησης των εξαρτημάτων τους. Θέλησε μάλιστα να βρει έναν τρόπο για να αμβλύνει το χαρακτηριστικό ενοχλητικό χτύπο του ρολογιού. Έτσι, επινόησε ένα ημιτονοειδές έκκεντρο μέσα από το οποίο περνάει ο μύλος διαφυγής «χωρίς να κάνει καθόλου θόρυβο». Επιπλέον, σχεδίασε και βελτίωσε νέους τύπους ελατηρίων και σχεδίασε ειδικούς ατέρμονες κοχλίες.
Ακόμη και σε μια σελίδα στην οποία είχε σχεδιάσει σπουδές για μια πτητική μηχανή είχε ζωγραφίσει έναν ωρολογιακό μηχανισμό. Όταν κατασκευάστηκε το πρότυπο που βασιζόταν στο σχέδιο αυτό, έγινε αντιληπτό πως ό,τι στην αρχή φαινόταν ως μηχανισμός προώθησης της πτητικής μηχανής ήταν στην πραγματικότητα ένας ωρολογιακός μηχανισμός.
Ο Λεονάρντο, μελετώντας με τόση επιμονή τα εξαρτήματα των ρολογιών, ήθελε, όπως το έθετε ο ίδιος «να δημιουργήσει καινούργιες μηχανές για έναν καινούργιο κόσμο». Στον Κώδικα της Μαδρίτης συγκρίνει διαρκώς το μηχανισμό των ρολογιών με την κίνηση άλλων μηχανών.
Πολύ πριν από τον Γαλιλέο Γαλιλέι (1538) και τον Κρίστιααν Χόιχενς (1657), ο Λεονάρντο είχε κατανοήσει σε βάθος τις αρχές της μέτρησης του χρόνου.

Πρότυπο του μηχανισμού ενός σεληνιακού ρολογιού Σύμφωνα με ένα σχέδιο του 1507  21ος αιώνας

Ο Κώδικας της Μαδρίτης και ο Ατλαντικός Κώδικας, που είναι έργα σύγχρονα μεταξύ τους, περιλαμβάνουν αρκετές σελίδες μελετών και σχεδίων του ρολογιόυ του κωδωνοστασίου του κιστερκιανού αββαείου του Κιαραβάλε, κοντά στο Μιλάνο. Η εντύπωση που είχε κάνει το ρολόι αυτό στον Λεονάρντο είναι εμφανής: στον Ατλαντικό Κώδικα μόνον βρίσκουμε πάνω από εκατό σχέδια βασισμενα στις επιτόπιες παρατηρήσεις του. Αναρίθμητα ανάλογα σχέδια υπάρχουν και στον Κώδικα της Μαδρίτης Ι. Εδώ γίνεται ειδική μνεία στο συγκεκριμένο ρολόι: «Άξονες μέσα σε άξονες, όπως στο Κιαραβάλε». Το πρότυπο του μηχανισμού των φάσεων της σελήνης δείχνει με ποιον τρόπο ένα σύστημα αξόνων ενεργοποιείται από ένα στρόφαλο και μετακινεί μια σφαίρα∙ κάθε περιστροφή της αντιστοιχεί σε μια φάση της σελήνης.

Σχέδια του σεληνιακού συστήματος του Κιαραβάλε και πινιόν με  εξέλικτρα.
Εθνική βιβλιοθήκη, Μαδρίτη

Στο κάτω μέρος της σελίδας απεικονίζονται παραλλαγές του σεληνιακού μηχανισμού του ρολογιού του Κιαραβάλε. Δικρίνεται ευκρινώς ο τρόπος που δούλευε ο Λεονάρντο. Ενώ το πάνω μέρος της σελίδας περιέχει σχέδια από πινιόν (είδος γραναζιού) και εξέλικτρα (τα οποία οφείλουμε να παρατηρήσουμε, δεν χρησιμοποιήθηκαν στην ωρολογοποιία πρίν από το 18ο και το 9ο αιώνα), πρόσθεσε, πλάι στο σεληνιακό μηχανισμό, το σχέδιο του μηχανισμού, ενός ξυπνητηριού. Εξαιτίας του χαρακτηριστικού αυτού των σελίδων των τετραδίων του, οι οποίες περιλαμβάνουν μόνο επιμέρους μηχανικά συστατικά και ποτέ ολόκληρους μηχανισμούς, ο Λεονάρντο θεωρούσε τον Κώδικα της Μαδρίτης μια «Εγκυκλοπαίδεια μηχανικών εξαρτημάτων». Σπανίως αναφέρεται ευθέως στην τέχνη της ωρολογοποιίας, ενώ πολλά από αυτά τα εξαρτήματα τα χρησιμοποιούσαν εκείνη την περίοδο στις υφαντουργικές μηχανές και στα αυτόματα για ψυχαγωγικούς σκοπούς.

Advertisements
Σχολιάστε

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Σύνδεση με %s

Αρέσει σε %d bloggers: